Sáp ong và ng: Dược liá»u quý ÄÆ°á»£c “chắt chiu” từ loà i ong máºt
Sáp ong và ng là má»t loại dược liá»u ÄÆ°á»£c chế biến từ sáp lấy từ ong máºt. Sáp ong và ng ÄÆ°á»£c dùng trong Äiá»u trá» nhiá»u tình trạng bá»nh lý khác nhau như: Viêm dạ dà y Äại trà ng, viêm tai, lá» loét, bằng huyết… và cÅ©ng ÄÆ°á»£c ứng dụng trong các mỹ phẩm là m Äẹp.
Tìm hiá»u chung
Tên gá»i, danh pháp
Tên tiếng Viá»t: Sáp ong và ng.
Tên khác: Beeswax yellow.
Tên khoa há»c: Apic cerana, Apis mellifera.
Äặc Äiá»m tá»± nhiên
Sáp ong ÄÆ°á»£c ong thợ tạo ra, từ các tuyến sinh sáp bên trong các tấm chắn cá»§a Äoạn 4 – 7 á» vùng bụng.
Sáp ong và ng là những mảnh hoặc cục nhá» không Äá»u nhau, hình dáng không nhất Äá»nh, mà u nâu nhạt hoặc và ng hÆ¡i trong, má»n bóng như có dầu mỡ, thá» chất má»m có thá» dùng tay bóp và vặn ÄÆ°á»£c, không vá», có mùi thÆ¡m cá»§a máºt ong và nhá»±a thông.
Phân bá», thu hái, chế biến
Phân bá»: Ong máºt thưá»ng sá»ng trong những cánh rừng nhiá»t Äá»i từ miá»n Bắc cho Äến miá»n Nam cá»§a Viá»t Nam.
Thu hái: Thưá»ng thu hoạch sáp ong và o mùa hè hoặc mùa thu (lấy cùng vá»i máºt ong).
Chế biến: Xếp xÆ¡ mưá»p Äã rá»a sạch thà nh má»t lá»p trên vá» tre thưa, Äặt và o trong chõ hay ná»i có sẵn nưá»c. Rải Äá»u trên xÆ¡ mưá»p má»t lá»p má»ng tầng sáp sau khi Äã lấy hết máºt. Äáºy tháºt kÃn nắp ná»i và Äun sôi nưá»c. HÆ¡i nưá»c sôi bá»c lên sẽ nung chảy lá»p sáp ong chảy thà nh giá»t và chảy qua xÆ¡ mưá»p Äá» lá»c lại những cặn bẩn. Äun cho Äến khi không còn mảnh sáp nà o trên xÆ¡ mưá»p thì bắc ná»i ra và Äá» nguá»i. Sáp ong Äã ÄÆ°á»£c sÆ¡ chế lá»c cặn bẩn sẽ Äóng thà nh váng ná»i trên mặt nưá»c, có Äá» dà y má»ng tuỳ theo sá» lượng sáp thô Äem chế biến. Vá»t sáp ra khá»i nưá»c, tiếp tục Äun cách thuá»· thêm lần nữa cho chảy rá»i Äá» khuôn.
Bảo quản: NÆ¡i khô ráo, tránh nhiá»t Äá» cao.
Bá» pháºn sá» dụng
Sáp ong và ng lấy từ tá» Ong máºt.
Thà nh phần hoá há»c
Sáp ong và ng chứa nhiá»u các acid béo no và không no, các chất cerin, cerolein, myricin. Trong Äó, cerin là há»n hợp các chất ester melissatcerryl và cerotat ceryl, còn cerolein gá»m các hợp chất oleic.
Ngoà i ra, trong sáp ong và ng có các chất dinh dưỡng khác như: Bioflavonoids, acid phenethyl ester (CAPE) và caffeine. Nhóm lavonoids trong sáp ong và ng có Äến 20 – 30 hoạt chất khác nhau, trong Äó quan trá»ng nhất là pinocembrin, galangin và chrysin. Bên cạnh Äó, sáp ong và ng còn chứa các chất cellulose, monosaccharide, các acid amin, acid nicotinic, acid folic, các vitamin B1, B2, pro-vitamin A, E, D, các chất khoáng như calci, kali, magne, sắt, Äá»ng, kẽm…
Công dụng
Theo y há»c cá» truyá»n
Theo Äông y, sáp ong và ng có vá» ngá»t, hÆ¡i ấm, không Äá»c, quy và o hai kinh là can và Äại trà ng. Sáp ong và ng có tác dụng tiêu Äá»c, chá»ng loét, cầm máu, là m se.
Ngoà i ra, trong bà i chế thuá»c dược liá»u, sáp ong và ng chưa hoặc Äã chế biến thưá»ng ÄÆ°á»£c dùng Äá» bao bên ngoà i thuá»c tá» , thuá»c hoà n to và dẻo Äá» giúp bảo quản ÄÆ°á»£c lâu và chất lượng thuá»c không thay Äá»i, thêm và o trong thuá»c dán, thuá»c mỡ như má»t chất kết dÃnh.
Ngoà i ra, có thá» phá»i hợp sáp ong vá»i nha Äam tá» dùng trong chữa kiết lỵ có máu má»§, rong huyết; hoặc phá»i hợp vá»i phèn phi chữa ung nhá»t.
Theo y há»c hiá»n Äại
Sáp ong và ng có khả nÄng là m giảm cholesterol trong máu và giảm Äau hiá»u quả, chá»ng viêm loét dạ dà y và tiêu chảy; nâng cao khả nÄng miá» n dá»ch cho cÆ¡ thá»; Äiá»u trá»Â bá»ng, rát, là m má»m da, giữ ẩm cho da dưỡng da, bảo vá» da không bá» tá»n thương trưá»c các tác nhân gây hại ngoà i môi trưá»ng. Nhá» khả nÄng chá»ng thấm nưá»c cao cùng vá»i nhiá»u thà nh phần dưỡng da nên ngưá»i ta thưá»ng dùng sáp ong và ng là m nguyên liá»u là m kem chá»ng nắng.
Theo má»t sá» tà i liá»u nưá»c ngoà i, ngưá»i ta Äã sáng chế má»t loại âbÄng sáp ongâ gá»m nhiá»u mảnh li ti ÄÆ°á»£c tẩm sáp ong Äá» trá» vết thương. Ưu Äiá»m cá»§a loại bÄng nà y là tác dụng chá»ng viêm nhiá» m, giảm Äau rõ rá»t,và liá»n sẹo nhanh, Äá»ng thá»i giữ ÄÆ°á»£c thá»i gian lâu á» vết thương lên Äến khoảng 70 giá» má»i cần phải thay bÄng khác.
Liá»u dùng & cách dùng
Chưa có nghiên cứu vá» liá»u lượng Äiá»u trá» cụ thá» cá»§a Sáp ong và ng.
Bà i thuá»c kinh nghiá»m
Trá» viêm há»ng, bà Äại tiá»u tiá»n
Äá»t sáp ong và ng thà nh than, tán nhá». Má»i ngà y lấy 4g bá»t, hoà vá»i sữa (trẻ con nhá») hoặc nưá»c cÆ¡m (trẻ Äã lá»n) rá»i cho trẻ uá»ng (Theo Nam dược thần hiá»u).
TrỠda khô nóng và ngứa ngáy
Nưá»ng sáp ong và ng; bá» miá»ng và chân xác ve sầu (thuyá»n thoái), Äem sao; hai vá» dùng lượng bằng nhau, tán riêng, rây bá»t má»n rá»i trá»n Äá»u. Má»i lần 4g vá»i rượu, má»i ngà y uá»ng 3 lần.
Trá» miá»ng lưỡi lá» loét
Phá»i hợp sáp ong và ng vá»i xác rắn lá»t, tóc rá»i vá»i lượng bằng nhau, Äá»t tá»n tÃnh rá»i tán thà nh bá»t. Má»i ngà y uá»ng 4g vá»i rượu.
TrỠviêm tai
Tán nhá» 10g Sáp ong, 20g rá» câu Äằng sao và ng, 2 quả bá» kết còn hạt sao giòn. Tất cả tán nhá», trá»n Äá»u, Äá»t rá»i dùng khói Äá» xông tai.
Trá» bÄng huyết
Tán nhá» 20g sáp ong và ng rá»i uá»ng vá»i rượu hâm nóng.
Trá» chÃn mé á» ngón tay, ngón chân
Nấu Äến tan chảy sáp ong và nhá»±a thông vá»i lượng bằng nhau, rá»i bói và o Äầu ngón tay, ngón chân.
Trá» viêm Äại trà ng, bá»nh dạ dà y, ÄÆ°á»ng ruá»t
Hấp 15g Sáp ong và ng trong ná»i cÆ¡m và sá» dụng trong ngà y.
Hoặc sắc các vá» thuá»c sau: Sáp ong, hoà i sÆ¡n, má»i vá» 15g; bạch truáºt 20g Äun vá»i 1 lÃt nưá»c Äá» uá»ng trong ngà y.
Lưu ý
Tháºn trá»ng khi dùng sáp ong và ng cho phụ nữ có thai hoặc Äang cho con bú vì chưa có nghiên cứu chứng minh tác dụng cÅ©ng như Äá»c tÃnh trên những Äá»i tượng nà y.
Sáp ong và ng là dược liá»u ÄÆ°á»£c sá» dụng từ lâu Äá»i trong Y há»c dân gian Viá»t Nam. Tuy có nguá»n gá»c từ thiên nhiên nhưng Sá» quân tá» có chá» Äá»nh, chá»ng chá» Äá»nh và tác dụng phụ. Không nên tá»± ý sá» dụng hoặc nghe theo bà i thuá»c kinh nghiá»m, nên Äến bác sÄ© Äá» hiá»u rõ tình trạng cÆ¡ thá» và tham vấn ý kiến.




