cây nhân trần

Nhân trần, một số tên gọi khác như hoắc hương núi, chè nội, chè cát, tuyến hương lam, … ( danh pháp khoa học là Adenosma glutinosum (L.) Druce ) là một loài thực vật hiện được APG II và GRIN phân loại là thuộc họ Mã đề ( Plantaginaceae ) mặc dù một số tài liệu vẫn còn coi nó là loài thuộc họ Huyền sâm ( Scrophulariaceae ).

Đặc điểm cây nhân trần

Cây thân thảo, cao 0,3 – 1 mét, thân cây mọc thẳng, cây đơn hay phân cành, nhánh, lá phía dưới mọc đối, lá phía trên có khi mọc cách, phiến lá hình trứng nhọn, mép răng cưa thưa, cuống lá ngắn 3 – 15 mm. Cụm hoa mọc ở kẽ lá hoặc xếp thành chùm, hình bông, dài 30 – 40 cm. Tràng hoa màu tía hay lam, chia 2 nở thành 4 van, trong nhiều hạt nhỏ. Lá mùi thơm, vị cay, hơi đắng. Mùa hoa quả tháng 4 – 9.

Phân bố

Sinh sống tại các khu vực ẩm ướt sườn đồi núi, cận kề các khoảng rừng thưa trên các độ cao từ 300 – 2,000 mét. Cây phân bố tại Trung Quốc ( các tỉnh như Phúc Kiến, Quảng Tây, Hải Nam, Giang Tây, Vân Nam ), Campuchia, Ấn Độ, Indonesia, Lào, Malaysia, Thái Lan, Việt Nam, Australia và các đảo thuộc châu Đại Dương.

Ở Việt Nam

Cây nhân trần mọc hoang vùng đồi núi, bờ ruộng, bãi đất trống, có thể gieo trồng bằng hạt. Trong cây nhân trần có tinh dầu như cineol và flavonoid. Công dụng thường dùng làm nước uống hàng ngày thay chè, vối.

Cây nhân trần có tác dụng gì ?

Trong Đông Y, nhân trần được biết đến là dược liệu có vị cay, tính đắng, tính ấm và có mùi thơm nhẹ. Do đó, cây được sử dụng trong trường hợp thanh nhiệt, giải độc, trừ phong thấp, tiêu viêm và chống ngứa rất hiệu quả. Loại thảo dược này còn được người ta sử dụng để điều trị bệnh lý viêm gan vàng da, viêm loét dạ dày cực hiệu quả.

Theo một số tài liệu y học cổ truyền ở nước ta, các thầy thuốc thường sử dụng nhân trần trong các bài thuốc chữa bại liệt ở trẻ nhỏ, các bệnh lý đau nhức xương khớp và viêm da có mủ. Bởi với tính ấm và tác dụng thanh nhiệt giải độc cực tốt mà loại cây này có được sẽ giúp các tế bào tiết các chất độc, thúc đẩy tuần hoàn máu hiệu quả.

Trong y học hiện đại, người ta tìm thấy rất nhiều hoạt chất tốt trong loại cây này, cụ thể là tinh dầu, chất paracymen, limonene, pinene, cineol. Cùng với đó là các chất chống oxy hóa như flavonoid, polyphenol và coumarin. Nhờ những dược liệu tốt nên nhân trần được đánh giá là dược liệu mang đến rất nhiều công dụng có lợi cho sức khỏe. Cụ thể như sau:

• Nhân trần có tác dụng bảo vệ gan, góp phần ngăn ngừa và hỗ trợ điều trị các bệnh lý về gan như gan nhiễm mỡ, viêm gan.
• Nhân trần có khả năng thúc đẩy tăng tiết và bài xuất dịch mật, nhằm hỗ trợ hệ tiêu hóa làm việc hiệu quả.
• Loại dược liệu này còn có tác dụng giải nhiệt, thanh độc, giảm đau, chống viêm hiệu quả, điều chỉnh huyết áp, …
• Dược liệu còn là giải pháp ức chế sự hình thành và phát triển của một số loại nấm, vi khuẩn tụ cầu vàng, ecoli, thương hàn, phó thương hàn, mủ xanh, viêm phổi, song cầu khuẩn gây viêm não, …
• Sử dụng nhân trần còn giúp cơ thể tăng cường hệ miễn dịch và sức đề kháng, giúp cơ thể khỏe mạnh, phòng ngừa các tác nhân gây bệnh.
• Thảo dược này còn được biết đến với khả năng ngăn ngừa, ức chế các tế bào ung thư, góp phần phòng ngừa, hạn chế bệnh ung thư.

Cách sử dụng cây nhân trần

Các bài thuốc dân gian về nhân trần có rất nhiều, để mọi người có thể tìm được các bài thuốc hiệu quả nhất, dưới đây sẽ là những cách sử dụng vị dược liệu này được tin dùng nhiều nhất.

1. Bài thuốc trị viêm gan cấp

Nguyên liệu: Nhân trần khô 100 gram, 50 gram bồ công anh, 30 gram đường trắng.

Cách làm: Đem phần nhân trần và bồ công anh đã chuẩn bị rửa qua nước, cho vào ấm 1.5 lít nước và phần đường đã chuẩn bị. Đun sôi thì hạ nhỏ lửa và đun tiếp trong vòng 15 phút thì tắt bếp, để nước nguội thì uống thay nước lọc hàng ngày.

2. Bài thuốc chữa bệnh huyết áp

Với bài thuốc này, mọi người chỉ cần sử dụng 30 gram nhân trần khô, rửa sạch rồi cho vào ấm. Chế thêm nước sôi vào và hãm trong khoảng 15 phút như hãm trà là có thể đem ra sử dụng.

Bài thuốc này, bạn cần uống liên tục trong thời gian 1 tháng, chỉ số huyết áp của bạn sẽ ổn định hơn rất nhiều.

3. Bài thuốc trị viêm da 

Nếu trẻ nhỏ trong nhà mắc các vấn đề về da như viêm da, mẩn ngứa, viêm da có mủ thì hãy sử dụng bài thuốc với các nguyên liệu sau đây:

• 30 gram nhân trần khô;
• 15 gram lá sen khô;

Cách thực hiện:

• Đem hai nguyên liệu này đi tán thành bột mịn, trộn thật đều để sử dụng dần.
• Khi dùng, lấy 3 gram bột đã nghiền hòa vào 100 ml nước ấm, thêm một chút mật ong vào, khuấy đều lên rồi uống.
• Uống đều đặn trong 2 tuần, ngày uống hai lần sáng và tối, tình trạng viêm da của trẻ sẽ được cải thiện.

4. Bài thuốc trị bệnh máu khó đông
Khi người trong gia đình có vết thương lâu cầm máu thì bạn có thể sử dụng phần lá cây tươi của nhân trần để điều trị. Cách làm vô cùng đơn giản như sau:

• Đem rửa sạch lá nhân trần tươi, có thể ngâm khoảng 15 phút với nước muối pha loãng.
• Vớt lá ra, giã nát và đắp trực tiếp lên vết thương, chỉ sau mấy phút là vết thương sẽ giảm sưng, giảm đau và nhanh chóng cầm máu.

Đây là bài thuốc hiệu quả cho những ai mắc bệnh lý máu khó đông.

5. Bài thuốc trị giun chui ống mật

Trong nhiều tài liệu y học người ta đã sử dụng nhân trần khô, kim ngân hoa, bồ công anh và liên kiều để sắc thành nước uống để điều trị giun chui ống mật. Sắc 1,5 lít nước đun đến khi còn 500ml nước thì dừng lại. Sử dụng lượng nước thuốc này chia uống 3 lần/ngày sẽ cho kết quả khả quan.

6. Bài thuốc giúp hạ mỡ máu

Người già thường mắc các bệnh lý rối loạn mỡ máu, trong dân gian có khá nhiều bài thuốc điều trị mỡ máu cao, trong đó bài thuốc hạ mỡ máu bằng nhân trần đang được khá nhiều người sử dụng.

Với bài thuốc này, mọi người chỉ cần sử dụng dược liệu nhân trần khô, khoảng 50 gram trong một ngày. Đem hãm thành trà để uống thay nước, ngày nên uống ít nhất 3 lần. Kiên trì uống trà trong vòng 2 tháng, khi kiểm tra mỡ máu lại bạn sẽ nhận được kết quá đáng kinh ngạc.