Cây Giống bạch chỉ

I. Giới thiệu giống cây bạch chỉ

Cây bạch chỉ còn có tên gọi khác là bách chiểu, chỉ hương, cửu lý trúc căn, đỗ nhược, hòe hoàn, lan hòe, linh chỉ, ly hiêu, phương hương,… Cây được trồng làm thuốc, chủ yếu thích hợp ở miền núi cao, lạnh như ở Sa Pa, Tam Đảo hoặc nơi có khí hậu tương tự

Theo nghiên cứu dược lý, bạch chỉ có tác dụng kháng khuẩn, chống viêm, giảm đau…Theo Đông y, bạch chỉ có tác dụng tán phong trừ thấp, thông khiếu, giảm đau, tiêu thũng trừ mủ…Thường được dùng làm thuốc giảm đau, chữa cảm mạo, viêm xoang, viêm mũi, mụn nhọt sưng đau, viêm tuyến vú, thông kinh nguyệt…

II. Yêu cầu điều kiện sinh thái

Bạch chỉ là cây ưa sáng và ẩm. Vốn là cây có nguồn gốc từ ôn đới, nên khi trồng ở Việt Nam đều phải bố trí thời vụ gieo tròng sao cho thời kỳ sinh trưởng mạnh của cây đúng vào lúc nhiệt độ chưa cao (đông-xuân). Bạch chỉ thường ra hoa vào mùa hè ngay trong năm đầu tiên, cá biệt có cây đến năm thứ 2 mới có hoa. Sau thời kỳ hoa qủa, cây vàng úa và tàn lụi.

III. Đặc điểm cây giống

Bạch chỉ là cây thân thảo sống nhiều năm, cao 1 – 2,5m. Thân rỗng, đường kính có thể 2 – 3cm, mặt ngoài màu tím hồng. Rễ phình to thành củ dài, mọc thẳng đôi khi phân nhánh. Lá to, có cuống dài phát triển thành bẹ rộng ôm lấy thân, phiến lá xẻ 2-3 lần hình lông chim, mép lá có răng cưa, hai mặt lá không có lông trừ đường gân ở trên mặt lá có lông tơ.

Cụm hoa là 1 tán kép mọc ở đầu cành hoặc kẽ lá, có cuống chung dài 4-8cm, cuống tán dài 1cm. Hoa màu trắng, có 5 cánh cong lên ở đầu, nhị 5 dài hơn cánh hoa.

Quả bế đôi dẹt, hình bầu dục hoặc hơi tròn, dài khoảng 6mm, có 4 cánh mỏng.

Rễ, thân, lá có tinh dầu thơm.

Mùa hoa: Tháng 5; Mùa quả: Tháng 7.

Nghiên cứu hiện đại cho thấy, bạch chỉ có tác dụng giảm đau, kích thích trung khu thần kinh. Các chất trong dược liệu này còn có tác dụng làm tăng tiết axit trong dạ dày và ức chế sự phát triển của một số loại vi khuẩn gây bệnh, chẳng hạn như vi khuẩn Gram +, trực khuẩn lị, thương hàn hay vi khuẩn lao.

Kỹ thuật trồng bạch chỉ

Cách gieo hạt:
Trên mặt luống bổ những hốc thẳng theo hang dọc, mỗi hốc cách nhau 20-25cm.Bón phân hoai mục vào từng hốc, mỗi hốc gieo 3-5 hạt. Khi lên khỏi mặt đất thì phủ rơm rạ trên mặt luống để giữ ẩm.
Sau 40-50 ngày khi cây cao 10-15cm thì đem cây ra vườn ươm để trồng. Trước khi đưa cây ra vườn ươm trồng phải ngừng bón phân đạm cho cây trước 10 ngày để cây cứng cáp. Cần chú ý khi đào cây con phải thật cẩn thận để rễ cây không bị sứt, hỏng. Cách gieo hạt này sẽ cho những củ to, mập mạp có chất lượng tốt.

Chăm sóc cây:
Khi cây lên 2 lá mầm thì pha loãng phân đạm để bón thúc cho cây. Sau 20-25 ngày lại bón thúc 1 lần, lần sau tăng nông độ đạm cao hơn so với lần trước.
Cần làm cỏ tỉa bớt cành sao cho đến lúc cây 15-20 cm thì khoảng cách cây là 25-30 cm.
Thường xuyên vun gối để cây phát triển tốt.
Phòng trừ sâu bệnh: khi nhiệt độ ngoài trời xuống thấp hoặc có mưa phùn thì loài sâu xám phá cây bắt đầu xuất hiện. Nên sử dụng thuốc hoá chất để trừ sâu.
Bạch chỉ ít mắc bệnh mà chỉ hay bị chết do ngập úng. Cách phòng chống tốt nhất là tháo nước ngay sau khi trời mưa.

Thu hoạch và chế biến

Tháng 6 – 7 Bạch chỉ bắt đầu vàng úa lá lụi. Cắt hết phần thân trên mặt đất, dùng mai, thuổng đào lấy củ, tránh đứt, sây sát rễ, củ. Đem rửa nước sạch, phơi khô và bảo quản. Khi thu hoạch cần phân loại củ to nhỏ để phơi riêng.