Cá» máu, còn ÄÆ°á»£c gá»i là huyết Äằng, là má»t loại cây thảo dược có nguá»n gá»c từ khu vá»±c nhiá»t Äá»i vÃ ÄÆ°á»£c sá» dụng trong Y há»c dân gian vì các lợi Ãch sức khá»e mà nó mang lại. Tuy nhiên, giá»ng vá»i bất kỳ loại thảo dược nà o khác, không phải ai cÅ©ng nên uá»ng cá» máu.
Tá»ng quan vá» cây cá» máu
Cây cá» máu, còn ÄÆ°á»£c gá»i bằng nhiá»u tên khác nhau như huyết Äằng, kê huyết Äằng, cây huyết rá»ng, Äại hoà ng Äằng, há»ng ÄÄng,… thuá»c há» Huyết Äằng (Sargentodoxaceae). Äây là má»t loại cây dây leo lá»n, có thân gá». Thân cây có kÃch thưá»c lên Äến 10m, ÄÆ°á»ng kÃnh 3 – 4cm, hình trụ tròn hoặc hÆ¡i dẹt, ÄÆ°á»£c phá»§ bá»i má»t lá»p vá» mà u nâu nhạt và có sá»± thô ráp. Cây cá» máu ÄÆ°á»£c gá»i là cá» máu vì khi thân cây bá» cắt Äôi, sẽ có nhá»±a mà u Äá» chảy ra giá»ng như mà u cá»§a máu.
Lá cá»§a cây cá» máu có dạng lá kép, gá»m 3 – 9 lá chét hình trứng. Mặt trên cá»§a lá có bá» mặt nhẵn bóng, mà u xanh Äáºm, trong khi mặt dưá»i mà u nhạt hÆ¡n.
Hoa cá»§a cây cá» máu nảy ra từ kẽ lá, có cuá»ng nhá» vÃ ÄÆ°á»£c phá»§ bá»i lông má»n. Chúng má»c thà nh chùm và có mà u tÃm. Cây cá» máu thưá»ng cho quả và o tháng 9 Äến tháng 10 hà ng nÄm. Quả có hình dạng trứng hoặc lưỡi liá»m, dà i khoảng 7cm, ÄÆ°á»£c bao phá»§ bá»i lá»p lông nhung và chứa 3 – 5 hạt.
Cây cá» máu phá» biến tại Viá»t Nam và cÅ©ng ÄÆ°á»£c tìm thấy á» má»t sá» quá»c gia khác như Trung Quá»c và Là o. á» Viá»t Nam, cây cá» máu thưá»ng má»c á» các vùng núi có Äá» cao trên 850m, có thá» thấy má»c trong rừng hoặc ven bá» sông, suá»i.
Cây cỠmáu có tác dụng gì?
Cây cá» máu Äã thu hút sá»± tò mò cá»§a nhiá»u ngưá»i vá» tác dụng cá»§a nó. Theo các chuyên gia, cây cá» máu là má»t loại thuá»c kê huyết Äằng ÄÆ°á»£c sá» dụng phá» biến trong Y há»c Cá» truyá»n. Tuy tác dụng cá»§a cây cá» máu phụ thuá»c và o thà nh phần hóa há»c bên trong cây, gá»m:
- Thân cây chứa các hoạt chất như Beta Sitosterol, Daucosterol, 5-Alpha-Stigmastan-3-Beta, 9-Methoxy Coumestrol, Milletol, Medicagol, Epicatechin, nhá»±a, 4-tetrahydroxy chalcone, Protocatechuic acid, Licochalcone, Friedelan-3-Alpha-Ol,…
- Rá» , vá» và hạt cây cá» máu chứa chất nhá»±a, Glucozit, Tanin và má»t sá» hợp chất khác.
Theo các tà i liá»u y há»c cá» như Äông Dược Há»c Thiết Yếu và Trung Dược Há»c, cây cá» máu có tÃnh ấm, mùi thÆ¡m nhẹ, vá» Äắng và háºu ngá»t. Công dụng cá»§a cây cá» máu theo Y há»c Cá» truyá»n bao gá»m:
- Cải thiá»n lưu thông máu, tÄng cưá»ng huyết lưu, kÃch thÃch hoạt Äá»ng cÆ¡ thá», cân bằng ná»i tiết và tÄng cưá»ng sức khá»e xương gân.
- ÄÆ°á»£c sá» dụng Äá» Äiá»u trá» thiếu máu, suy nhược cÆ¡ thá», má»t má»i, chóng mặt, Äau lưng, Äau gá»i, kinh nguyá»t không Äá»u, thiếu máu não, suy nhược cÆ¡ thá», Äau dạ dà y và da xấu.
Ngoà i ra, theo Y há»c hiá»n Äại, Äã có má»t sá» nghiên cứu cho thấy cây cá» máu có tác dụng như sau:
- Chiết xuất từ cây cá» máu Äã giảm tình trạng viêm nhiá» m gây ra bá»i formaldehyde trên chuá»t.
- Cây cá» máu thúc Äẩy chuyá»n hóa phosphate tại tháºn và tá» cung cá»§a chuá»t trong má»t nghiên cứu trên Äá»ng váºt.
- Nưá»c sắc từ cây cá» máu Äã giảm chá» sá» huyết áp và ức chế cÆ¡ tim trên Äá»ng váºt thá» nghiá»m.
- Các nghiên cứu trên chuá»t nhắt cho thấy tiêm dá»ch chiết xuất từ cây cá» máu và o mà ng bụng giúp giảm Äau và là m an thần.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng liá»u lượng sá» dụng cây cá» máu nên tuân thá»§ theo hưá»ng dẫn cá»§a chuyên gia. Sá» dụng cây cá» máu trong liá»u lượng cao có thá» gây nguy hiá»m và Äá»c hại, như Äã ÄÆ°á»£c chứng minh trong nghiên cứu trên Äá»ng váºt vá»i liá»u lượng 4.25g/kg sẽ gây chết.
Cách sỠdụng cây cỠmáu
Phần cá»§a cây cá» máu ÄÆ°á»£c sá» dụng trong y há»c là thân cây (dạng dây leo).
Thân cây cá» máu ÄÆ°á»£c thu hoạch quanh nÄm, nhưng thưá»ng táºp trung và o tháng 8 Äến tháng 10. Ngưá»i ta thưá»ng chá»n những thân cây có vá» mà u và ng, bá» mặt má»n, cứng và tươi tắn Äá» thu hoạch.
Hiá»n nay, có hai phương pháp chế biến dược liá»u từ cây cá» máu như sau:
- Dạng tươi: Sau khi thu hoạch, thân cây cá» máu ÄÆ°á»£c rá»a sạch, sau Äó cắt thà nh những miếng má»ng và có thá» sá» dụng ngay.
- Dạng khô: Trưá»c khi phÆ¡i khô, thân cây cá» máu ÄÆ°á»£c ngâm trong nưá»c. Thân nhá» ngâm trong 1 – 2 giá», trong khi thân to ngâm trong 3 ngà y liên tiếp. Sau Äó, thân cây ÄÆ°á»£c vá»t ra và rá»a sạch, sau Äó cắt thà nh miếng má»ng. Cuá»i cùng, dùng phÆ¡i nắng hoặc sấy khô.
Dược liá»u từ cây cá» máu không ÄÆ°á»£c bảo quản tá»t và rất dá» bá»Â nấm má»c xâm nháºp gây há»ng. Do Äó, nó cần ÄÆ°á»£c bảo quản á» nÆ¡i khô ráo và mát mẻ, trong Äiá»u kiá»n nhiá»t Äá» phòng. Trong mùa Äông hoặc trong mùa mưa khi ÄỠẩm không khà cao, nên phÆ¡i khô hoặc sấy cây cá» máu Äá» bảo quản lâu hÆ¡n.
Những ai không nên uá»ng cá» máu?
Dù cây cá» máu có nhiá»u tác dụng khá hữu Ãch, nhưng cÅ©ng có má»t sá» trưá»ng hợp nên hạn chế hoặc không nên sá» dụng nó. Váºy những ai không nên uá»ng cá» máu? Dưá»i Äây là má»t sá» trưá»ng hợp mà bạn không nên uá»ng cây cá» máu:
- Cây cá» máu không an toà n cho phụ nữ mang thai do có thá» gây Äá»ng thai, do Äó, phụ nữ mang thai không nên sá» dụng.
- Trẻ em và những ngưá»i có cÆ¡ Äá»a dỠứng hoặc quá mẫn cảm vá»i thà nh phần cá»§a cây cá» máu cÅ©ng không nên sá» dụng.
- Khi sá» dụng cây cá» máu dạng khô, cần Äảm bảo dược liá»u không bá» pha lẫn vá»i tạp chất hoặc cây cá» khác. Dược liá»u cá» máu phÆ¡i khô bỠẩm, má»c hoặc Äá»i mà u không nên sá» dụng Äá» tránh nguy cÆ¡ gây ngá» Äá»c.
- Vì cây cá» máu có tÃnh ấm, ngưá»i có cÆ¡ thá» nhiá»t cần tháºn trá»ng khi sá» dụng, vì viá»c sá» dụng quá nhiá»u có thá» gây táo bón và khô há»ng.
- Ngưá»i bá»nh cần tuân thá»§ Äúng liá»u lượng ÄÆ°á»£c hưá»ng dẫn cho từng loại bá»nh cụ thá» khi sá» dụng cây cá» máu.
Những trưá»ng hợp trên chá» là má»t sá» và dụ phá» biến và luôn tá»t nhất khi bạn ÄÆ°á»£c tư vấn bá»i má»t chuyên gia y tế trưá»c khi sá» dụng cây cá» máu hoặc bất kỳ sản phẩm nà o có chứa nó.
Váºy Äá» trả lá»i cho câu há»i âNhững ai không nên uá»ng cá» máu?â. Tóm lại, cây cá» máu có nhiá»u tác dụng và ứng dụng trong y há»c. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng có má»t sá» nhóm ngưá»i không nên sá» dụng cây cá» máu như phụ nữ có thai, trẻ em hay những ngưá»i có cÆ¡ Äá»a dỠứng vá»i thà nh phần cá»§a cây,⦠Ngoà i ra, khi sá» dụng cây cá» máu dạng khô, cần Äảm bảo dược liá»u không bá» pha lẫn vá»i tạp chất và cây cá» khác. Viá»c sá» dụng dược liá»u cá» máu phÆ¡i khô bỠẩm, má»c hoặc Äá»i mà u cÅ©ng không nên ÄÆ°á»£c thá»±c hiá»n, vì có nguy cÆ¡ gây ngá» Äá»c.
Nếu bạn thuá»c nhóm ngưá»i nêu trên hoặc có bất kỳ lo ngại nà o, hãy tham khảo ý kiến cá»§a bác sÄ© hoặc chuyên gia y tế trưá»c khi sá» dụng cây cá» máu Äá» Äảm bảo an toà n và hiá»u quả trong quá trình sá» dụng.


